DERSİMLİ ŞEYH HASANLI TAİFESİNİN

YOLA GETİRİLMESİ

Yazı:

Evasıt-ı (10-20) Receb sene 1158) (Temmuz 1745), Padişah 1. Mahmut dönemi. Sadrâzam Seyyit Hasan Paşa’dır o yıl, Ağustos- Eylül 1744-45) Erivan (Ermenistan’da) İranlılar’la savaş devam etmektedir.

Padişah 1. Mahmut sürekli olarak Güney Kafkasya ve Azerbaycan’ın Türk topraklarına katılması amacındaydı. Padişah ilk defa Avrupa tarzında ordu yetiştirmeyi ele almıştı.

Kimden:

Padişah’tan

Kime:

Çarsancak (Akpazar) Voyvodası Kara Çorlu Mustafa’ya HÜKÜM

Konu:

Keban madenlerinin işletilmesinde çevredeki ŞEYH HASANLI ve DERSİMLİTAİFESİ’nden bazı eşkiyanın madencilere engel olduğu gibi oradan geçen müslüman hacıların, gelip geçen yolcuların da parasını, malını zorla aldıkları gibi bazılarını öldürdükleri, bunların yola getirilmesi için ilgililere gerekli önlem almaları buyurulmaktadır.

BELGENİNMEÂLİ

1. BELGENİN ÇEVİRİSİ: HATT-IHÜMÂYÛN

MUKADDEMÂ VERİLENAHKÂMINKAYDLARIBUYURULDU

Çarsancak (Akpazar Voyvodası Karaborlu Mustafa Zade mecduhûya (ululuğu çoğalsın) HÜKÜMKİ,

Fi-l-hasıl Kıği kazâsı reayâsından ŞEYH HASANLU ve DERSİMLİ dimekli ma’rûf (tanınmış) ekrad eşkiyası Onadezir (?) ve Hüsne ve Moğuş ve Avare ve Behre (?) nâm mahalleri kat (yolları kesme) ve hüccâc-ı müslîminin (müslümün hacılar) ve sâir ebnâ-i sebîlin (yolcular) ve ma’denciyânın (ma’denciler) yollarına inüb katl-i nüfus (insan öldürme) ve nehb ü garet-i emvâl (mal yağma etme) âdet-i müstemirreleri (sürekli yaptıkları bulındığından nâşi eşkıyây-ı merkumenin (Şeyh Hasanlı ve Dersimli’ler bilâd ve ıbâd (yöre ve ahali) üzerinden def’ -i şerr ve mazarratlarîyçi Kâh köprüsünden Çarsancak (Akpazar) hudûdına varınca ve Kosna Beldimekle meşhûr muhrik ve muhâtaraları (zarar ziyan korkulu) olan mahallerin muhâfaza ve mumâr eselerine (koruma) ihtimâm (gayret etme olınmağa muhtâc olduğı bundan akdem (önce) Dereliyye’me (İstanbul’a) i’lâm ve inhâ (bildirme) olındıkda Sen ki mûmâ-ileyhsin (Çarsancak Voyvodası harbi savaşçı ve bahadır olub bu makule umûrın temsiyet (işleri yoluna koyma) senden hidemât-ı mebrûre (beğenilecek hizmet) izhârı (göstern me’mül-ı tab’-ı safâ-makrûn-ı hüsrev-ânem (Ben, hükümdarı sevindiren) oldığına binâen KEBANMA’DENİtarafına uhde-i iltizâmında (devlete gelir getiren) bulunan umûr-ı mîri fâizinden olmak üzere beher mâh (her ay)ikişer buçuk guruş (2.5 kuruş) taâmiyye (yemeklik) ve ikişer buçuk guruş ulûfe (3) ayda bir verilen maaş) ile yüz nefer levend tertîb ve tichhiz (donatma) ve bundan başka hıfz ve hırâset-i memleket (ülkeyi koramak) için beher mâh (her ay) olmikdar tamiye (yemeklik) ve yevmiyye (gündelik) ile dahi PALUkazâsı tarafına tedârik ve tekmîl itdirüb ve hîn-i iktizhada cümlesini yanına istisshâb (birlikte olma) ile Ruz-ı Hızır’dan Rûz-ı Kasım’a dek sâlifü-z-zikr (yukarıda sözü edilen tehlikeli yerler) Kâh köprüsünden Çarsancak (Akpazar) hudûdına varınca vâki olan turuk (yollar) ve mesalik (geçitler) ve husûsan KOSNABELİ nâm mahall hatar-nâkin (tehlikeli eşkiya tâifesinden muhâfaza muhâresesine kıyâm ve mübâderet (kalkıp işe girişin ve eşkıyây-ı merkumeden (yukarıda sözü edilen Şeyh Hasanlı ve Dersimliler) ahz ve el getirenlerin (yakalanıp zincire vurulanlar) ma’rifet-i şer’le (mahkeme ederek) cezâların terthib ile ebnha-i sebîl (yolcular) ve sair ibâdullahı (Allahın kullarını) şekavet ve mazarratlarından (soygun ve zarar ziyanlarından) ve te’mî terfîhe (rahata kavuşturmaya) mezîd ihtimâm (çok gayret gösterme) eylemek husûsı meşruh emr-i şerîf-i âlî-şânımla tarafına tenbih ve tekîd-i hümâyûn-ı hüsrev-âne (gene uyarıldığı) olmuş iken Sen ki, mâ-ileyhsin (Çarsancak Voyvodası) bu bâbda ba’z-ı i’tizâr (özür dileme) eşkiyay-ı merkumenin def’-i ref’-i mefâsid ve mekîdetleri (kötülük ve hilekârlıklarını ortadan kaldırma) izhârı, tereddüd (ikircimli gösterme) ve tekâsülliğe (ilgisizlik) zikr olınan şekavet-pîşeler (işi gücü soygunculuk yapma) ferce (fırsat) bulub sâbıkü-z-zikr (yukarıda sözü edilen) turuk ve misâliki (tutulan yollar) kol kol bende (kapayıp) mübhaderet ve hüccâc-ı müslimîn (müslüman hacıla ve sair ebnâ-i sebil (yolcular) ve ibhadullahın tarhiklerin kat’ (insanların yolları kesilir) âdet-i müstemirrelerini (kendilerine huy edindikleri) olan katl-i nüfus (insan öldürme) ve nehb-i garet-i emvâ müslimîne (müslümanların mallarını yağma etmeye) cesâret ve EĞİN(Kemaliye) kasabasında vâki (bulunan) BOŞLARI nahiyesi ahalilerinin emvâl ve eşyaların nehb ü garet (mallarını yağma) etdiklerinden maâdâ nüfus ve avrâzlarına (namuslarına) dahi taarruz ile envâ’-ı haşîn ve makderetlerinden (kaba güç kullandıkları) nâşi ahali-i merkume (Eğin yöresi halkı) evtan-ı kadîmelerin (eski vatanlarını) terk ile perâkende ve perişân olmak üzere oldukları bu def’a Dersaadet’im (İstanbul) i’lâm ve ihbâr olınmağla husûs-ı merkumın temşiyet ve te’diyesinde (meydana gelmesi) rizây-ı hümâyûn-ı hüsrev-haneme (padişah razılığı) mugayir (aykırı) şeref-sudûr (şerefle verilen)olan emr-i şerîf itaât-ı mugayir zuhûr eden tehâvün ve tekâsüllerin (önemsemme, ilgisizlik) bâıs-ı heyecân-ı gazab-ı mülük-ânem (padişahı çok öfkelendireceği) olub bilâ-âmân (acımadan) tertib-i cezâna mübâderet iktizâ (ceza vermeye girişileceği - Çarsancak Voyvodası’na) etmişken fîmâ-ba’d (bundan sonra) bu babda mikdar-ı zerre rehâvet (uyukluk) ve kusûr izhâr itmeksizin şeref-bahş-ı sudûr olan emr-i şerifim sdâr ve bırakılmış) ile irsâl (yollama) olmışdır imdi vusûlinde San ki mûmâ ileyhsin (çarsancak Voyvodasısın) keyfiyyet ma’lûmın ve hâb-ı gaflet (gaflet uykusundan) ikaz içün (uyanıp) ve bundan böyle muktezây-ı me’mûriyyetini (görevin gereği) icrâ anâ göre hareket ve ve mukaddem ve hâlâ Fermânım olındığı üzere be-he-me-hâl ol mikdar ulûfe ve taâmi eyliyesin yüz nefer tahrîr ve yüz nefer Palu kazâsına tedarik ve teal itdürüb der-akab Kâh köprüsünden Çarsancak hudûdına varınca ol valilerin hıfz ve hariâseti emrine kemer-bend (işe hazır ol!) eylemeni Bir Sûreti: Palu Hâkimine, bir sûreti: Sivas Beğlerbeğisi Zaralızâde...

Belge:

BOA – Cevdet Zabtiye, No 2047

SÂHH MÛCİBİNCE BAŞKA BAŞKA EMİRLERİ KAYD OLA

HÜKÜM BUYURULDU

Ma’rûz-ı Kulları Budır ki,

Keban ma’deninin idâresine medâr-ı küllî (çok katkı olan ancak KÖMÜR MADDESİ olub ve kömürün dahi tedarik ve ihzâr (hazırma) olınacak mahalli Çarsancak (Akpazar) kazalarında vâki’ cibâl (dağlar) olmağla Çarsancak kazâları ahalileri olan fukarây-ı raiyyet (halk) mezâlim ve teaddiyâtdan (haksızlık, düşmanlık) himâyet ve sıyânet (korunma) olınmaları kazâyây-ı mütehattimeden (ilçenin önlem alması gerekli olduğu) olub öteden berû şekavete ve mu’tâd (ev kıyalık yapmaya alışkın olan) ŞEYH HASANLU ve DERSİMLÜTAİFESİ’nin def’-i mazarratlarîyçün (zarar ve ziyanlarından kurtulmak için) müteaddid (bir çok) evâmir-i aliyye (ferman) sâd (verilmiş) olmışiken yine memnû’ ve mütenebbih (vaz geçip uslanma) olmamalariyle bu def’a şekavet ve tuğyânları (eşkiyalık ve taşkınlık) dahi ziyade olub zikr olınan Çarsancak kurâsından (köyler) on üç karye ahalisinin emvâl ve eşyaların tâife-i merkume (Şeyh Hasanlı ve Dersim nehb-i garet (çalıp yağma etme) ve kurây-ı merkumeyi (sözü edilen köyleri) bi-l-külliyye (baştan başa) virân ve harâb (yıkma) ve me’vâybûm ve gurâb (yurtlarında baykuş ve kargaların öttüğü) itmeleriyle tâife-i merkumenin def’–i mazarratları (zarar ve ziyanlarını yok etme) fukarây-ı raiyyetden (halk) nehb ü gasb (yağma çapul) eyledikleri emvâl (mallar) ve eşyanın ma’rifet-i şer’le (yargı yoluyle) tahsili (ellerinden alma) içün Çarsancak (Akpazar) voyvodasına hitaben emr-i şerîf-i âlî-şân (ferman) ısdârı (verilmesi) hâlâ Keban Ma’den Emini kulleri arz ve iltimâs (aracı olub dilekçe sunduğu) idüb yi husûs-ı mezbûr içün Palu hâkimine ve Kemah voyvodasına ve Erzincan A’yanından Beşirzâde İbrahim Ağa’ya Kıği Beyi Hüseyin Bey’le ve Yazıcı Oğlu Hasan Bey’e iânetleri (yardım) içün kezalik bir kıt’a başka emr-i âlî-şân (yüce emir-ferman) ısdârını (verilmesi) emîn-i mumâileyh (Keban Ma’den Emini) kulları ve voyvoda-i (tahsildar) merkumenin (Çarsancak Voyvodası) ma-rifetiyle emvâl-i magzûbenin (çalınan malların) tahsili ve tâife-i merkumenin def’-i mazarratları (zarar ziyanlarını önleme) kabil olmadığı sûretdeDiyarbekir (Diyarbakır) valisi hazretleri taraflarından dahi iânet olınmak üzere bir kıt’a başka emr-i şerîf-i âlî-şân ısdârı bâbında Fermân Devletlü inâyetli Merhametlü Sultanım Hazretlerinindir.

Fî 10 Rebiyyü-l-evvel sene 1164 (Ocak 1751)

BENDE-İ

Matbaa-i Amire Nâzırı Necmi Abdullah