Aleviler Türkçe konuşan ayrı bir etnik gruptur

Makale yazarı: Ayfer Tarih, gün ve saat: 25 Mayıs 2001 04:16:25

Alevilik ayrı bir millet midir? Bu tür soruların böylesine önemli addedilmesi bir tek şeyin göstergesidir, o da aslında hiç de eski olmamasına rağmen milliyetçilik ideolojisinin nasıl toplumun tüm katmanlarınca içselleştirildiği.

Milliyetçilik bir ideolojidir, genellikle Fransız Devrimi ile başladığı varsayılır. Klasik anlamda, kişilerin “birincil” kimliklerinin ırksal/dilsel kimlikleri olması gerektiğini savunur. Arzu eden elbette bu ideolojiyi benimseyebilir, ancak bu düşünüş tarzını modern öncesi dönemde yaşamış kişilere empoze edemezsiniz. Yani siz şu veya bu grubun milliyetçisi olabilirsiniz, ancak sizin dedeniz-ebeniz büyük ihtimal sizin düşünüdüğünüz anlamda milli kimlikler içerisinde düşünmüyor ve hareket etmiyordu. Dikkat edin, şimdi şu olsun bu olmasın gibi bir şey söylemiyorum, sadece tarihimizi tahrif etmekten kaçınmanız gerektiğini söylüyorum. Arzu eden mertce bu tespitte bulunup gene kendi seçtiği ideolojinin destekciliğini yapabilir.

Herhalde bu toplumun tarihi günün ihtiyaçlarına göre belli oranlarda tahrif edilir, ama Alevi tarihi hakkında yapılan tahrifat ve oynamalar artık iyicene zivanadan çıkmış durumda. Bu zivandan çıkışın önemli nedenlerinden belki de başta geleni en “klasik”, en eski moda, en ırkcı ve en tehlikeli şekliyle Türk-Kürt-Zaza milliyetçiliği yapan kişilerin ortaya çıkmış olması. Günümüzün ilerici kesimleri artık böyle keskin sınırlarla çizilmiş, insanların her zaman gri olan kimliklerini siyah veyahud beyaza indirgemeye çalışan türde milliyetci söylemlere kredi vermemektedir. Alevilik gibi bir inancınsa temelinde vardır bu düşünce tarzı. Onun için 72 millete eş gözle bakmak eski moda değli, tersine günümüzün en ilerici düşünüş tarzlarıyla aşık atacak niteliktedir. Yanlış anlamayın, 72 millete eş gözle bakmak farklı etnik/dilsel kimlikleri reddetmek anlamında değildir, sadece bu garklılıkları nefrete indirgemeye ve mutlaklaştırmaya karşıdır.

Tekrar yukarıdaki soruya dönersek; bence Aleviler ayrı millet değil ama bağımsız bir etnik gruptur. Hiçbir etnik grup Adem ve Havva’dan beri mevcut olmuş değildir. Bütün etnik kimlikler tarihin belli bir döneminde, belli sosyal, ekonomik, demografik vs. faktörler sonucunda oluşmuşlardır. Bir etnik grubu bir araya getiren dil, din, coğrafya, ortak düşman, geçim kaynağı vs. unsurlarından biri, daha sıklıkla da birdn fazlasıdır. Son çözümleme de etnik kimliğin tek objektif ölçüsü vardır, o da insanların kendini nasıl tanımladığı, kendini ait hissettiği en büyük grubun ne olduğudur. Tabii bütün bunlar her zaman sabit ve nesnel olarak ölçülebilecek nitelikler değildir. Ancak özellikle modern öncesi dönem için bir etnik grubun sınırlarını belirleyen en güzel ölçü evlilik kalıplarıdır, yani bir grupeş seçiminde kimleri meşru görüyor, kimleri gayrı meşru görüyor. Bu ölçüye göre de Aleviler bağımsız bir etnik gruptur. Zaten yüzyıllarca kendi içinde evlene evlene farklı dil grupları birbirinden ayrılamayacak derece iç içe geçmiştir. İşte tam da bu yüzden Alevilik, ayrı bir etnik grup niteliğindedir. Yoksa boşuna mı 16., yy.da yaşamış olan Hasan Dede aşağıdaki dizeleri söylemiş:

Bahçe bizim, gül bizdedir

Yetmiş iki dil bizdedir.

Bütün bu nacizane uyarıları tarihimiz hakkında sağlıklı, dürüst tespitler yapalım diye yapıyorum. Peki bu tespitleri yaptıktan sonra ne olacak? Umarım bu tespitleri yaptıktan sonra, tarihten ders ve ilham alarak, ama tarihi kendimize bir kapan haline getirmeden günümüz sorunlarına yaratıcı ve insancıl çözümler bulabilmek yolunda çabalarımızı yoğunlaştırırız.

Tüm canlara saygılar, selamlar,

Ayfer