alevilerin etnik kimliği*

Cemal Şener tarafından gönderilen, alevilerin etnik kimliği başlıklı mesaja yanıt olarak Nehir Gökçe tarafından, 13 Kasım 2000 TSI 19:43:03 itibarıyla gönderilen mesaj: Bu mesaj 30 kez okunmuştur.

Şener’in yabancı kaynaklara dayanarak yazdığı bu yazısında bazı noktalar yanlışlar, eksikler içeriyor, çok fazla tatmin edici değil veya başka kaygılarla yazılmış olmalı. Yazının temamı göz önünde tutulursa cevaplanması gereken pek çok soru oluşuyor.

Özellikle alevi kürtler ve zazalar arasında gülbenklerin türkçe olması konusu, duaların türkçe söylenişi, beni de bu konuda daha önceleri düşünmeye itmişti. Ancak benim vardığım sonuç aleviliğin önce türkler arasında oluştuğu daha sonra kürtler ve zazalar arasında yayıldığıydı. Nefeslerin ve gülbenklerin türkçe olmasının aleviliğin türkler arasında doğup kürtler ve zazalar arasında yayılmış olması daha mantıklı bir çerçeveye oturtuyor. Çünkü türk olmalarına rağmen islamı seçmiş olan kesimin de duaları arapcadır. Bu durumda türk diye adlandırdığımız kesim, Şener’in iddiasına göre tapınma dili baz alınarak arap oldukları sonucuna varmamıza neden olur ki, doğru olmadığına Şener’in kendisi bile hemen itiraz edecektir. Şener bu konuda çok farklı bir yaklaşımla Osmanlı’nın zulmünden kurtulmaya çalışan alevi türklerin kürtler ve zazaların arasına kaçıp burada kürtleştiği veya zazalaştığı yolunda bir sonuca varmış. İşte soru tam da bu noktada oluşuyor.

1- Bilindiği gibi zazaların büyük bir bölümü alevi, kürtlerin de büyük bölümü sünni... bu yaklaşıma göre alevi olan kürtler türk kökenli ise orijinal kürtler sünni olanlar, aynı şekilde, orijinal zazalar da sünni olanlar mı?

2- Sunni zazalar çoğunlukla güney Dersim denen bölgede yaşıyorlar. Oysa alevi zazalar kuzey Dersim’de bulunuyorlar. Yine Dersim’in alevi zaza çevresinin etrafında, kürtlerin yoğunlukta yaşıyor olmasına rağmen neden aleviler bu bölgede zaza olmayı ya da Şener’in deyimiyle zazaların arasına yerleşmeyi tercih ettiler? Bu tamamen rastgele bir seçim miydi?

3- Dersim bölgesi alevi zazalar açısından nedense homojen bir görünüm arzeder, o halde alevi türklerin kaçıp aralarına sığındığı bu bölgelerde yaşayan ve osmanlıyla sorunu olmayan sunni zazalar nereye kayboldular? Neden bu bölge homojenlişti? Bu nasıl bir saklanma yöntemi olabilir? Sunni zazalar aynı yörede çok uzun yıllar kalmış olmalı ki, zazaca sunniler ve aleviler arasında zazaca olarak konuşulan bir dil olsun, yakın zamanda sunni zazaların yer değiştirdiğine dair bir kayıt var mı?

4- Orijinal zazalar sunni zazalar mı? Sunni zazalar ne zamandan beri Anadolu’da yaşıyorlar? Neden zazaca eski güney Hazar halklarından olan partça ile benzerlik gösteriyor? Ve neden sadece Türkiye Cumhuriyeti topraklarında konuşuluyor?

5- Neden illa ki zazaların veya kürtlerin türk olduğunu ispat etmeye ihtiyaç duyar insan?

Saygılarla

Nehir