KARACA AHMET SULTAN KÜLTÜRÜNÜ YAŞATMA VE TANITMA DERNEĞİ

1951 Erzincan Merkez-Güllüce doğumlu. İlk, orta ve lise öğrenimini Erzincan’da tamamladı. Daha sonra İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi Sosyal Antropoloji Bölümü’nde “Erzincan’ın Demografik Yapısı” tezi ile lisans, İktisat Fakültesi Siyaset Bilimi’nde “Çerkes Ethem Olayı” tezi ile yüksek lisans yaptı. Alevilik Olayı’nı doktora çalışması olarak sürdürürken, Siyasal Bilimler Fakültesi’ndeki görevinden YÖK nedeni ile 1983’te ayrıldı. Türkiye’nin toplumsal yapısı ile ilgisi çalışmalarını sürdürmektedir.

YAYINLANMIŞ YAPITLARI

l ÇERKES ETHEM OLAYI

l ALEVİLİK OLAYI

l ALEVİ TÖRENLERİ

l ALEVİLİK ÜSTÜNE NE DEDİLER

l ATATÜRK VE ALEVİLER

l TOPAL OSMAN OLAYI

l YAŞAYAN ALEVİLİK

l ALEVİ SORUNU ÜSTÜNE DÜŞÜNCELER

l ŞERİAT VE ALEVİLİK

l ALEVİ SORUNU ÜSTÜNE DÜŞÜNCELER

l ŞERİAT VE ALEVİLİK

l BİHATAYIK, EVLADI KERBELAYIK

l ANADOLU’DA ALEVİ-BEKTAŞİ DERGAHLARI

l ŞAHA DOĞRU GİDEN KERVAN

l BENİM KABEM İNSANDIR

l ALEVİLER NE YAPMALI

l ŞAMANİZM

l ANADİLDE İBADET

l OSMANLI BELGELERİ’NDE ALEVİLER BEKTAŞİLER

l İBNİ HALDUN’UN HAYATI VE DÜŞÜNCELERİ

l ALEVİLER’İN ETNİK KİMLİĞİ

SUNU

“ALEVİLER’İN ETNİKKİMLİĞİ” konusu yaklaşık 20 yıldır düşündüğüm, araştırdığım, belge ve bilgi topladığım, akıl yürüttüğüm bir konu.

Bu başlığı okuyan bazıları yadırgayabilir. Alevilik ile Aleviler’i özdeş görebilirler. Alevilik İslam içindeki bir inancın adı. Elbette Aleviliğin etnik kimliği olamaz. Her etnik kimlikten insan Aleviliği veya Sünniliği benimseyebilir. Ama Sünniliği benimseyenlerin etnik kimliklerinden sözedilebileceği gibi, Aleviliğe inananların da etnik kimliğinden sözedilebilir. Aleviliğe inanan toplumsal kesimlerin etnisitesi irdelenmek istenirse, işte o zaman yapılan Aleviliğe inananların yani “Aleviler’in Etnik Kimliği” sözkonusu edilmiş olunur.

İslamiyet’in farklı bir yorumu sayılan Aleviliğe ülkemizdeki çeşitli milliyetten insanlar inanabilir. Bu sosyolojik olarak mümkündür Nitekim; Arap Alevi’den, Arnavut Alevi’den, Türk Alevi’den ve hatta Kürt Alevi’den sözetmek sosyolojik olarak mümkündür. Ama tarihsel olarak, Gürcü Alevi’den, Çerkes Alevi’den v.s. sözetmek tarihsel olarak söz konusu değildir. Çünkü Gürcü ve Çerkes olup İslam içinde Hanefi Çerkes ve Gürcü vardır ama Çerkes ve Gürcü Alevi yoktur.

Ülkemizde; kendisini milliyet olarak Arap ifade edip Aleviliğe inanan Arap Aleviler var. Kendini milliyet olarak Arnavut olarak ifade edip inanç olarak Bektaşi ya da Alevi olduğunu ifade eden Arrnavut Aleviler var. Kendini Türk olarak ifade edip (Tahtacı, Çepni, Amuca, Sıraç v.s.) Aleviliğe inanan Türk Aleviler var.

Bu toplumsal kesimlerin kendini Alevi olarak ifade etmesinde bir ifade zorluğu yaşanmıyor. Ama ülkemizde coğrafi olarak Orta Anadolu’nun kuzey doğusu ile Güney Doğu Anadolu ve Doğu Anadolu’nun batı kısmında yaşayan; yani Sivas, Erzincan, Tunceli, Malatya, Maraş v.s. illerinde bulunan Aleviler’in bir kısmı tarihsel-toplumsal gelişmeler sonucu Kürtçe ya da Zazaca konuştukları halde özellikle 60 yaş ve üstündekiler kendilerini ısrarla ama ısrarla Kürt yada Zaza olmadıklarını Türk olduklarını ifade ediyor.

Bu bölgede yaşayan bazı Aleviler’in bu etnik kimlik tanımlamaları uzun yıllardan beri tarihçilerin ve sosyologların ilgisini çekmiş ve temel araştırma konuları haline gelmiştir. Ben de araştırmamda bu konuyu irdelemeye çalıştım. Alevi olup Türkçe’nin yanında ikinci dil olarak Kürtçe ya da Zazaca konuşanların veya Kürtçe ve Zazaca’nın yanında ikinci dil olarak Türkçe konuşan Aleviler’in ısrarla neden Türk olduklarını ifade ettiklerini anlamaya çalıştım. Bu çalışmabu çığlığı anlamaya yönelik bir çabadır.

Kitap 5 bölümden oluştu.

1. Bölümde; “Aleviler’in Etnik Kimliği” adlı bir makalem yer alıyor. Bu makalem bir dergide yayınladıktan sonra yazı sanal dünyaya da ulaştı. İnternette “Zazalar Forumu”, “Kürt Forumu”, “Aleviler Forumu” ve “Türkçüler Forumu” gibi siteleri gezdi. Özellikle Kürt sitelerinde yoğun tepkiler geldi. Bu tepkilerle ilgili yazıları da kitabın 2. bölümüne aynen aldım. Bu eleştirilerin hakaret ve küfür kısmını yazarlarına bırakarak konu ile ilgili eleştirilerine cevaplar yazdım. Onları da bu bölümde bulacaksınız.

Kitabın 3. Bölümünde ise; Osmanlı Toplum Yapısı ile ilgili 2-3 yazı yer aldı.

Kitabın 4. Bölümünde ise; radyoda yaptığım konu ile yakın ilgisi olan 5 programı koydum. Bunlardan ikisi araştırmacı İsmail Onarlı ile yapılmış programların band çözümünden oluşuyor. Bunlar “Osmanlı’da Türkmenler’in Devlet Erkinden Dışlanması” ile Aleviler’in Etnik Kimliği’ne ilişkin konulardır. Bunları Ali Kaya ile yaptığım; Dersim Tarihi ve Baki Öz ile yaptığım Koçgiri Olayı söyleşileri izliyor.

Kitabın 5. Bölümünde ise; Türkmenler’in Kürtleşmesi ile ilgili olarak Ziya Gökalp, Abdullah Öcalan, İsmail Beşikçi ve bir dizi yabancı araştırmacının düşünceleri yer aldı. Dil, Din, Etnisite İlişkisi ya da Dil, Din, Milliyet İlişkisi bölümü ile okuyucu konu ile ilgili olarak bilgilendirilmeye çalışıldı.

Bu araştırma konu ile ilgili olarak şüphesiz ne ilk ne de son araştırma olacaktır. Ama bu bilgiler Aleviler’in Etnik Kimliği ile ilgili olarak sorulan sorulara yani Aleviler’in Kürt mü? Türk mü? olduklarına ilişkin önemli ipuçlarını vermeye çalıştığımı söyleyebilirim. Darısı konu ile ilgili yeni çalışmaların başına...

Saygılarımla...

Cemal Şener

Ekim 2002, İstanbul